नेकपा एमाले अहिले केवल अर्को महाधिवेशनको प्रक्रियामा मात्रै छैन, यो पार्टीको वैचारिक निरन्तरता, संगठनात्मक स्थायित्व र भावी नेतृत्व संरचनाको निर्णायक मोडमा उभिएको छ । महाधिवेशनलाई सतहमा हेर्दा नेतृत्व चयनको नियमित प्रक्रिया जस्तो देखिए पनि वास्तविकतामा यो एमालेको आगामी दशकको दिशा तय गर्ने राजनीतिक परीक्षा हो ।
यही पृष्ठभूमिमा अध्यक्ष केपी शर्मा ओली नेतृत्वको संस्थापन समूहले महासचिवमा शंकर पोखरेललाई दोहोर्याएर उम्मेदवार बनाउने निर्णय गरेको छ । यो निर्णय भावनात्मक होइन, दीर्घकालीन राजनीतिक गणनाबाट आएको निष्कर्ष हो ।
महासचिव पद एमालेजस्तो पार्टीमा सामान्य पद होइन । यो पद पार्टीको मेरुदण्ड हो, जहाँ संगठन सञ्चालन, वैचारिक दिशा, नेतृत्वबीचको सन्तुलन र निर्णय कार्यान्वयनको सम्पूर्ण भार रहन्छ । महासचिव कमजोर भए पार्टी दिशाहीन हुन्छ, महासचिव असन्तुलित भए पार्टी विभाजनको जोखिममा पर्छ।त्यसैले महासचिवको छनोट व्यक्तिको लोकप्रियता वा समूहगत दबाबमा होइन, क्षमताको वस्तुगत मूल्याङ्कनमा हुनुपर्छ।यही मापदण्डमा शंकर पोखरेल अहिलेको एमालेका लागि सबैभन्दा सुरक्षित, सक्षम र भरोसायोग्य विकल्पका रूपमा उभिएका छन् ।
शंकर पोखरेलको राजनीतिक यात्राको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको उनको दागविहीन छवि हो । तीन दशकभन्दा बढी समय सक्रिय राजनीतिमा बिताउँदा पनि उनी कुनै आर्थिक, नैतिक वा सांगठनिक विवादमा परेका छैनन् । नेपाली राजनीतिमा यो सामान्य कुरा होइन । सत्ता, संगठन र निर्णयको केन्द्रमा रहेर पनि विवादबाट टाढा रहनु आफैँमा ठूलो राजनीतिक पुँजी हो । महासचिव पदमा रहने व्यक्ति सबै गुट, धार र तहसँग काम गर्नुपर्ने भएकाले उसको छवि सर्वस्वीकार्य हुनुपर्छ । यही अर्थमा शंकर पोखरेल पार्टीभित्र सबैका लागि ‘सेफ ह्यान्ड’ मानिन्छन् ।
उनको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको उनी संगठनबाटै हुर्किएको नेतृत्व हुन् । दाङबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक यात्रा अनेरास्ववियु हुँदै केन्द्रसम्म पुगेको हो । अनेरास्ववियुको केन्द्रीय अध्यक्ष र त्रिभुवन विश्वविद्यालयको स्ववियु सभापति बनेर उनले विद्यार्थी राजनीतिका सबै तहको अनुभव लिएका छन् । विद्यार्थी राजनीति केवल नाराबाजी होइन, त्यो संगठन निर्माण, विचारको टकराब र नेतृत्व विकासको प्रयोगशाला हो । यही प्रयोगशालाबाट खारिएर आएका कारण शंकर पोखरेल संगठनको मनोविज्ञान गहिरोसँग बुझ्ने नेता बने ।
एमालेको आत्मा भनेकै जनताको बहुदलीय जनवाद हो । जबजलाई केवल ऐतिहासिक दस्ताबेजका रूपमा राखेर पार्टी चल्दैन । यसलाई समय, परिस्थिति र समाजअनुसार व्याख्या गर्न सक्ने क्षमता नेतृत्वमा हुनुपर्छ । शंकर पोखरेल यही ठाउँमा अरू धेरै नेताभन्दा अगाडि देखिन्छन् । उनी जबजका व्याख्याता मात्र होइनन्, जबजलाई व्यवहारमा उतार्न सक्ने नेता हुन् । पार्टीका महाधिवेशन, केन्द्रीय समिति र प्रशिक्षण कार्यक्रमका लागि उनले तयार गरेका राजनीतिक प्रतिवेदन, अवधारणात्मक नोट र कार्यदिशा दस्ताबेज आज पनि एमालेको वैचारिक आधारका रूपमा प्रयोग भइरहेका छन् ।
महासचिवको जिम्मेवारी सम्हालेको अघिल्लो कार्यकाल शंकर पोखरेलका लागि सजिलो थिएन । पार्टी विभाजन, पुनः एकीकरण, आन्तरिक असन्तुष्टि, सरकार सञ्चालन र चुनावी चुनौती जस्ता जटिल अवस्थाबीच उनले संगठनलाई निरन्तर चलायमान राखे । अध्यक्ष र अन्य शीर्ष नेताबीच सन्तुलन कायम गर्दै संगठनलाई जोगाइराख्नु सामान्य कुरा होइन । त्यो क्षमताको परीक्षा थियो, जहाँ शंकर पोखरेल असफल भएनन् । पार्टीका निर्णयलाई कागजमै सीमित नराखी कार्यान्वयनसम्म पुर्याउने भूमिकामा उनले महासचिवको वास्तविक अर्थ प्रमाणित गरे ।
शंकर पोखरेलको राजनीतिक क्षमताको अर्को महत्त्वपूर्ण आयाम भनेको कार्यकारी नेतृत्वको अनुभव हो । लुम्बिनी प्रदेशको संस्थापक मुख्यमन्त्रीका रूपमा उनले शून्यबाट प्रदेश संरचना निर्माण गरे । मन्त्रालय, प्रशासन, नीति(कार्यक्रम र विकास योजनाको आधार तयार गर्नु सामान्य प्रशासनिक काम होइन । त्यो राजनीतिक दृष्टि, निर्णय क्षमता र व्यवस्थापन कौशलको परीक्षा हो । मुख्यमन्त्री हुँदा उनले सडक, सिँचाइ, पूर्वाधार र प्रदेश राजधानी व्यवस्थापनमा उल्लेखनीय काम गरे । महासचिव पदमा रहने व्यक्ति संगठन मात्र होइन, शासन पनि बुझेको हुनुपर्छ । यो मापदण्डमा पनि शंकर पोखरेल खरा उत्रिन्छन् ।
एमालेको आन्तरिक राजनीति भावनामा भन्दा शक्ति सन्तुलनमा चल्छ । महासचिव यस्तो व्यक्ति हुनुपर्छ, जो अध्यक्षसँग विश्वासको सम्बन्धमा रहोस् तर पार्टीका अन्य शीर्ष नेताहरूलाई पनि साथमा राख्न सकोस् । शंकर पोखरेल यही गुणका कारण केपी शर्मा ओलीका लागि भरपर्दो सहयात्री बनेका छन् । उनी न अन्ध समर्थक हुन्, न स्थायी असन्तुष्ट । उनी व्यवस्थापक हुन्, समन्वयकर्ता हुन् । यही कारण संस्थापन समूहले महासचिवमा उनलाई दोहोर्याएको हो ।
यस सन्दर्भमा महासचिवमा अर्का उम्मेदवार सुरेन्द्र पाण्डेसँग तुलना हुनु स्वाभाविक छ । पाण्डे अनुभवी नेता हुन् । तर,महासचिव पदका लागि उनीसँग केही स्पष्ट सीमितता देखिन्छ । उनको राजनीति प्रायः असन्तुष्टि र टकराबको वरिपरि घुमेको देखिन्छ । संगठनभन्दा व्यक्ति केन्द्रित धार उनको कमजोर पक्ष हो । महासचिव पद विद्रोहको प्लेटफर्म होइन, संगठन व्यवस्थापनको केन्द्र हो । पार्टीलाई एकताबद्ध राख्ने जिम्मेवारी शंकर पोखरेलले पाण्डेभन्दा प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्न सक्छन् भन्ने निष्कर्ष पार्टीभित्र बलियो रूपमा स्थापित छ ।
शंकर पोखरेल महासचिवमा दोहोरिनु केवल वर्तमान नेतृत्वको निर्णय मात्र होइन । यो एमालेको भावी नेतृत्व संरचना सुरक्षित गर्ने रणनीति पनि हो । अध्यक्ष केपी ओलीपछि पार्टीलाई कसरी अगाडि बढाउने भन्ने प्रश्नको उत्तर खोज्दा शंकर पोखरेलजस्ता संगठन, विचार र शासन तीनै पक्ष बुझेका नेताको आवश्यकता पर्छ । उनी नयाँ पुस्ता र पुरानो नेतृत्वबीचको सेतु हुन् ।
अन्ततः महासचिव पदमा योग्यताको मापन गर्दा भावनाभन्दा तथ्य हेर्नुपर्छ । संगठनात्मक क्षमता, वैचारिक स्पष्टता, कार्यकारी अनुभव, शक्ति सन्तुलनको दक्षता र दागविहीन राजनीतिक यात्राको समग्र परीक्षण गर्दा शंकर पोखरेल सुरेन्द्र पाण्डेभन्दा स्पष्ट रूपमा अगाडि देखिन्छन् । एमाले आज प्रयोग होइन, स्थायित्व खोजिरहेको छ । यही स्थायित्वको भरोसा शंकर पोखरेल हुन् ।
